Ascent Height Safety & Rescue

Onderzoek naar Hangtrauma/othostatische shock: de stand van zaken

Lange tijd werd aangenomen dat een slachtoffer dat in een gordel hangt en zich niet kan bewegen, binnen enkele minuten in een levensbedeigende shock terecht zal komen. Dit fenomeen staat bekend als "hangtrauma" en ontstaat kort samengevat doordat onvoldoende zuurstof arm bloed vanuit de benen terug kan stromen naar het hart. De beenlussen knellen de vaten immers af en doordat er geen spierbeweging is in de benen ontstaat daar ook geen flow. Daardoor ontstaat een ongewenste verhouding van bloed in het lichaam (shock).

Orthostatische Syncope

Rescent onderzoek (desk-top study; najaar 2008) in de UK heeft echter aangetoont dat er nog onvoldoende medisch bewijs geleverd is om aan te nemen dat de situatie die ontstaat ook daadwerkelijk als levensbedreigend moet worden aangemerkt. Liever gezegd: er is meer onderzoek nodig om met zekerheid te kunnen stellen dat er een levensbedreigende orthostatische schock zal optreden als gevolg van lang hangen in een gordel.

Om die reden adviseren de medici die dit onderzoek hebben uitgevoerd geen afwijkende behandeling in de zorg (incl. eerstehulpverlening). De Brtitse arbeidsinspectie (HSE) heeft dit advies inmiddels overgenomen en als richtlijn uitgevaardigd. In plaats van "orthostatische shock", spreken we in dit kader nu liever van "orthostatische syncope". 

Let wel; ook een syncope moet worden gezien als een (zij het relatief wat minder-) ernstige afwijking van de gezondheidstoestand. Iemand met een syncope behandelen we ook als een patiënt.

Levensbedreigende verzuring..?

Er gaan inmiddels ook veel vermakelijke indianenverhalen rond. Zo zou een slachtoffer die lang hangt in een gordel sterven als gevolg van "verzuring" van het bloed in de benen; vergelijkbaar met het crush-syndroom. Die vergelijking gaat echter niet op. Bij een crush- (of compressie-) syndroom ontstaat een acute lokale ontsteking als gevolg van verwoesting van een grote hoeveelheid spiercellen. Daarbij komen veel afvalstoffen vrij in de bloedbaan die schadelijk zijn voor de lever en de nieren. Zelfs bij een val worden onvoldoende spiercellen beschadigd om een meetbaar effect te weeg te brengen. Ook bij een locale stilstand treed geen verzuring op. Bedenk je bijvoorbeeld dat tijdens operaties benen ook voor langere tijd zonder problemen bloedloos worden gelegd. Uit persoonlijke ervaring in bergreddingssituaties kan ik vertellen dat niet alle klimmers die na een val een nacht hangend in een gordel hebben moeten wachten op hulp, met een slechte prognose of een crushsyndroom, bij het ziekenhuis worden afgeleverd.

Blijkt vallen en hangen nu minder erg?

Absoluut niet! Iedereen die werkzaamheden uit voert in een gordel (Rope Access), weet dat lang hangen gezondheidsschade en blessures oplevert. Om ergonomische redenen wordt het gebruik van werkzitjes aanbevolen als men langdurig op een en de zelfde plek moet werken (richtlijn: vanaf 15 á 20 minuten op één plaats werken). Bij een val, een situatie waarbij hoge impact op het lichaam inwerkt, zijn de gevolgen natuurlijk vele malen groter. Veel mensen schrikken als ze voor het eerst in een proefopstelling een dummy in een systeem zien vallen. De krachten worden door vrijwel iedereen onderschat. De norm (maximaal 6 kN) benadert de kracht die het menselijk lichaam nog nét kan hebben voordat er ernstige gezondheidsschade op zal treden. Het is in geen geval vergelijkbaar met de krachten die bij vallen in de (berg-)sport optreden! We blijven het benadrukken: vallen is geen optie!

Persoonlijke beschermingsmaterialen tegen vallen geven vaak een vals gevoel van veiligheid. Werknemers gaan er van uit dat er niets kan gebeuren zo lang ze een gordel aan hebben en ergens aan vast zitten. Niets is minder waar. Als een werknemer die hangt in een gordel buiten bewustzijn raakt, vormt de positie waarin hij hangt een levensbedreigende situatie. Doordat het hoofd achterover hangt zal de tong de ademweg blokkeren (A-probleem!). Een snelle redding is -en blijft, ondanks deze nieuwe inzichten- dan ook van levensbelang.

Wat betekent dit nu voor de hulpverlening?

Na het inschatten van de veiligheid en alarmeren van hulpdiensten is het allereerst belangrijk de ernst van de situatie goed in te schatten. "Lees" het ongeval:

Conclusies en aanbevelingen

Gelet op het voorgaande kunnen de volgende conclusies worden getrokken:

Opleiding en training

In het licht van deze problematiek adviseren wij met klem om voor opleidingen met  betrekking tot werken op hoogte (hoogteverschillen) een aantal zaken in de eindtermen op te nemen. Dit strook geheel met de richtlijnen zoals gepubliceerd in Staatsblad 79 van het Koninkrijk der Nederlanden, Jaargang 2004 (het besluit van 8 juni 2004).

Werknemers moeten getraind worden in: